.png)
โครงการ “อาสารักษ์ใบลาน” ยกระดับการอนุรักษ์เอกสารโบราณวัดคุ้งตะเภาอย่างมีส่วนร่วม
ในปี พ.ศ. ๒๕๖๙ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภาได้ดำเนินโครงการ “อาสารักษ์ใบลาน: การยกระดับการอนุรักษ์เอกสารโบราณอย่างมีส่วนร่วมของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา” เพื่ออนุรักษ์คัมภีร์ใบลานและสมุดไทยโบราณ ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญด้านประวัติศาสตร์ วรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวิถีชีวิตของชุมชนเมืองสวางคบุรีที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยธนบุรี
โครงการใช้แนวทางการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยเปิดโอกาสให้ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้ทรงภูมิปัญญา เยาวชน และประชาชนในชุมชนเข้ามามีบทบาทตั้งแต่การให้ข้อมูล การออกแบบกระบวนการอนุรักษ์ การสมัครเป็น “จิตอาสารักษ์ใบลาน” การเรียนรู้วิธีดูแลเอกสารโบราณ ตลอดจนการถ่ายภาพและแปลงเอกสารให้เป็นไฟล์ดิจิทัล
การดำเนินงานประกอบด้วยการสัมภาษณ์ผู้มีบทบาทด้านวัฒนธรรม การรับสมัครจิตอาสา การอบรมเชิงปฏิบัติการด้านการอนุรักษ์ใบลานและสมุดไทย การแบ่งกลุ่มถ่ายภาพเอกสารโบราณประมาณ ๓๐๐ ฉบับ การจัดทำข้อมูลกำกับเอกสาร และการพัฒนาฐานข้อมูลออนไลน์ เพื่อให้ประชาชน นักเรียน นักศึกษา และนักวิจัยสามารถเข้าถึงองค์ความรู้ได้อย่างสะดวกและกว้างขวางยิ่งขึ้น
ภายหลังการดำเนินงานจะมีการประชุมกิจกรรมสานเสวนา “เรื่องเล่าหลังใบลานวัดคุ้งตะเภา” โดยเยาวชนและชุมชน พร้อมทั้งเผยแพร่ผลลัพธ์ผ่านช่องทางสาธารณะและผลงานวิชาการ โครงการนี้จึงมิได้มุ่งเพียงรักษาเอกสารเก่าให้คงอยู่ แต่ยังเป็นการสร้างคนรุ่นใหม่ให้เห็นคุณค่าของมรดกท้องถิ่น และร่วมกันเปลี่ยนองค์ความรู้ที่เปราะบางให้เป็นมรดกดิจิทัลที่สามารถสืบทอดได้อย่างยั่งยืน
ระบบสืบค้นบัญชีสังเขปเอกสารโบราณวัดคุ้งตะเภา จังหวัดอุตรดิตถ์
ใน "โครงการอาสารักษ์ใบลาน: การยกระดับการอนุรักษ์เอกสารโบราณอย่างมีส่วนร่วมของพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา"
ภายใต้โครงการเงินอุดหนุนส่งเสริมการดำเนินงานชุมชนและแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรม
ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๙
(วีดีโอ)สื่ออันดับที่ ๑ (ประวัติที่ตั้งกุฎิเก่าเก็บใบลาน)
สื่ออันดับที่ ๒ (วัตถุประสงค์โครงการ)
สื่ออันดับที่ ๓ (ตัวอย่างการค้นพบในโครงการ)
ภาพ (สิ่งที่ค้นพบในโครงการ)
ภาพ (ที่มาที่ไปของโครงการ)
ที่มาที่ไปอาสารักษ์ใบลาน
กว่า ๒๐ ปี ของการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา ที่เริ่มมาการรวบรวมเอกสารโบราณที่ถูกทอดทิ้งกระจัดกระจายอยู่ในวัดคุ้งตะเภา ของพระครูธรรมธรเทวปรภาส รองเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา ขณะยังเป็นสามเณร ที่เริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๙ และมีการเคลื่อนย้ายของเก่าไปจัดแสดงในอาคารศาลาการเปรียญในระยะต่อมา
ทำให้ในปี พ.ศ. ๒๕๖๒ สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร โดยกลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก ร่วมกับ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สวรรควรนายก สำนักศิลปากรที่ ๖ สุโขทัย กรมศิลปากร และหลักสูตรสาขาการจัดการวัฒนธรรม คณะมนุษยศาสตร์ฯ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ ได้จัดทำโครงการเครือข่ายดูแลรักษาเอกสารโบราณ ประจำปี ๒๕๖๒ ครั้งที่ ๑ จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยลงพื้นที่ปฏิบัติงานจิตอาสา ณ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา ระหว่างวันที่ ๔-๗ มีนาคม ๒๕๖๒ ซึ่งได้มีการทำความสะอาดคัมภีร์ใบลานและหนังสือสมุดไทย จัดทำทะเบียน บัญชีเอกสารโบราณและการจัดเก็บรักษาตามหลักวิชาการ รวมทั้งการทำทะเบียนวัตถุ ณ พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดคุ้งตะเภา อย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา มีนักวิชาการ และผู้สนใจในองค์ความรู้ที่ถูกเก็บไว้ในเอกสารโบราณของวัดคุ้งตะเภา มาขออนุญาตเข้าดูเป็นระยะโดยต่อเนื่อง แต่ด้วยข้อจำกัดของการเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนเล๋็กๆ ของวัด ทำให้ไม่สามารถให้บริการผู้สนใจได้ตลอดเวลา
ในปี พ.ศ. ๒๕๖๙ โดยดำริของพระครูธรรมธรเทวปรภาส รองเจ้าอาวาสวัดคุ้งตะเภา จึงได้ริเริ่มดำเนินโครงการอาสารักษ์ใบลานดังกล่าว เพื่อสานต่อเจตนารมณ์ และเป็นความพยายามเล็กๆ ของคนในชุมชนเล็กๆ เพื่อส่งต่อและเผยแพร่องค์ความรู้ในอดีตของปู่ย่าตายายให้คงอยู่ โดยไม่จำกัดโอกาส วัน เวลา และสถานที่ เป็นประโยชน์แก่การศึกษาต่อไป
คลิกเพื่อชมภาพเพิ่มเติม 2562 คัมภีร์ใบลานและสมุดไทย หลังชำระ-ถ่ายก่อนเข้าตู้
คลิกเพื่อชมภาพเพิ่มเติม 2562 วัตถุพิพิธภัณฑ์ วัดคุ้งตะเภา
